İş Sözleşmesinin İşveren Tarafından Feshi

TAHKİM HUKUKUNDA İHTİYATİ TEDBİR

İÇİNDEKİLER

  1. HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU’NDA TAHKİMDE İHTİYATİ TEDBİR MÜESSESESİ
  1. Kanuni Düzenleme

  2. Açıklama ve Değerlendirme

  1. MİLLETLERARASI TİCARİ TAHKİMDE GEÇİCİ HUKUKİ HİMAYE TEDBİRLERİ

  1. Geçici Hukuki Koruma Kararının Verilebilmesinin Şartları

  1. Hakem Kurulunun İlk Görünüşe Göre Yetkili Olması

  2. Başvuru Sahibinin İlk Görünüşe Göre Haklılığı

  3. Telafisi İmkansız veya Ciddi Zararların Doğacak Olması

  4. Geçici Hukuki Korumaya Acilen İhtiyaç Bulunması

  5. Geçici Hukuki Koruma Kararının Uyuşmazlığı Esastan Çözen Bir Karar Olmaması

  6. Ölçülülük

  1. MİLLETLERARASI TAHKİM HUKUKUNDA İHTİYATİ TEDBİR

  1. Kanuni Düzenleme

  2. Açıklama ve Değerlendirme

1-HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU’NDA TAHKİMDE İHTİYATİ TEDBİR MÜESSESESİ

Yürürlükten kaldırılan Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu’nun tahkime ilişkin hükümlerinde ihtiyati haciz konusu düzenlenmemiştir. Bu eksiklik yürürlükte bulunan 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu ile giderilmiştir. Zira kanunun 414. Maddesinde tahkim hukukunda ihtiyati tedbir ve delil tespiti konusu düzenlenmiştir.

  1. Kanuni Düzenleme

Aksi kararlaştırılmadıkça tahkim hukukunda ihtiyati tedbir; tahkim yargılaması sırasında hakem veya hakem kurulu, taraflardan birinin talebi üzerine, bir ihtiyati tedbirin alınmasına veya delil tespitine karar verebilir. Hakem veya hakem kurulu, tahkim hukukunda ihtiyati tedbir kararı vermeyi, uygun bir teminat verilmesi şartı ile kabul edebilir.

Mahkeme hakem veya hakem kurulunca verilen tedbir kararının, geçerli bir tahkim sözleşmesinin var olması kaydıyla taraflardan birinin talebi üzerine icra edilebilirliğine karar verir.

Hakem veya hakem kurulunun ya da taraflarca görevlendirilecek bir başka kişinin zamanında veya etkin olarak hareket edemeyecek olduğu hallerde, taraflardan biri tahkim hukukunda ihtiyati tedbir veya delil tespiti için mahkemeye başvurabilir. Bu haller mevcut değil ise mahkemeye başvuru, sadece hakem veya hakem kurulundan alınacak izne veya tarafların bu konudaki yazılı sözleşmesine dayanılarak yapılır.

Tahkim yargılaması öncesi veya tahkim yargılaması sırasında taraflardan birinin talebi üzerine mahkemece verilen tahkim hukukunda ihtiyati tedbir kararı, aksine karar verilmedikçe, hakem veya hakem kurulu kararının icra edilebilir hale gelmesiyle ya da davanın hakem veya hakem kurulu tarafından reddedilmesi halinde kendiliğinden ortadan kalkar.

Mahkemenin verdiği ihtiyati tedbir kararı, hakem veya hakem kurulu tarafından değiştirilebilir veya ortadan kaldırılabilir. ( Hukuk Muhakemeleri Kanunu madde 414 )

  1. Açıklama ve Değerlendirme

Tahkim hukukunda ihtiyati tedbir kararı; Hukuk Muhakemeleri Kanunu nun ihtiyati tedbir ve delil tespiti başlıklı 414. Maddesinde hakem veya hakem kuruluna ihtiyati tedbir ve delil tespiti kararı alabilmesi konusunda yetki tanınmıştır. Ancak kanunda aksinin kararlaştırılabileceği belirtilmiştir. Yani taraflar tahkim sözleşmesi ile hakem veya hakem kurulunun ihtiyati tedbir kararı alma yetkisi bulunmadığı hususunda anlaşabilmektedirler. Sözleşmede bu şekilde bir madde bulunması halinde artık taraflar hakem veya hakem kurulundan tahkim hukukunda ihtiyati tedbir talep edemeyeceklerdir. Tahkim hukukunda ihtiyati tedbir kararı verilmesini ancak mahkemeden isteyebileceklerdir.

Tahkim hukukunda ihtiyati tedbir kararı, taraflardan birinin talebi üzerine hakem veya hakem kurulunun karar verebilmesine ilişkin düzenleme Alman Usul Kanunu’nun 1041. Maddesinde de kabul edilmiştir. Bu kanunda da hakemlerin geçici koruma önlemleri alabilmesine imkan verilmiştir.

Belirtmek gerekir ki hakem veya hakem kurulunun tahkim hukukunda ihtiyati tedbir kararı verebilmesi için taraflardan birinin bu hususta bir talebinin olması gerekir. Hakem veya hakem kurulu kendiliğinden tahkim hukukunda ihtiyati tedbir kararı verme yetkisi bulunmamaktadır. Tahkim yolu ile uyuşmazlıkları çözmek için sözleşme yapan tarafların, tahkim yargılaması esnasında bir ihtiyati tedbirin alınması veya delil tespiti için öncelikle hakem veya hakem kuruluna başvurması ve tarafların haklarını nihai olarak korumak için karar verebilecek hakemlerin geçici hukuki koruma sağlayan tedbir ve tespite hükmetme yetkisine sahip olmaları, tarafların tahkim iradesi ile uyumludur. Hakem veya hakem kurulu, teminat verilmesi halinde ( doğacak zararı karşılar nitelikte) tahkim hukukunda ihtiyati tedbir veya tespit kararı verebilir.

Taraflardan biri mahkemeye başvurarak, hakem veya hakem kurulunca verilen ihtiyati tedbir kararının icra edilebilirliğini talep edebilir. Bu husus taraflar arasında geçerli bir tahkim sözleşmesinin var olmasına bağlıdır. Zira tahkim sözleşmesi yoksa hakem veya hakem kurulu nezdinde tedbir kararı alıp mahkemeden icra edilebilirliğine ilişkin karar talep edilemez. Hakem veya hakem kurulunca verilen ihtiyati tedbir kararına uyulmaması halinde taraflardan birinin mahkemeden icra edilebilirliğe ilişkin talepte bulunması kaçınılmaz olacaktır. Burada mahkemenin geçerli bir tahkim sözleşmesinin var olup olmadığını inceleme yetkisi, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 422. Maddesinde düzenlenen hakemin kendi yetkisi hakkında karar verme hakkı ile çelişkili olabileceği akla gelebilir. Örneğin bu maddeler ışığında, taraflardan birinin hakem mahkemesinin yetkisiz olduğuna ilişkin itirazı üzerine hakem mahkemesi yetkili olduğuna karar verirse, akabinde hakem mahkemesinden ihtiyati tedbir kararı alınıp, mahkemeye icra edilebilirlik kararı alınmak için başvurulduğunda mahkeme hakem mahkemesinin yetkili olup olmadığını inceleyebilecek ve yetkisiz olduğuna karar verebilecektir. Yani hakem yetkili olduğuna karar vermiş olsa bile mahkeme hakemin yetkisiz olduğuna karar verebilmektedir. Bu husus tahkim müessesine uygun düşmediği kanaatindeyiz.

Tahkim hukukunda ihtiyati tedbir kararı alınması için taraflar hakem veya hakem kurulu görevlendirebildikleri gibi ön hakem de görevlendirebilirler. Ancak hakem, hakem kurulu veya taraflarca görevlendirilecek başka bir kişinin zamanında veya etkin olarak hareket edemeyecek olduğu hallerde – örneğin bu kişilerin henüz atanmaması gibi – vaki geçirmeksizin karar alınabilmesi için taraflardan biri mahkemeye başvurarak tahkim hukukunda ihtiyati tedbir kararı verilmesini talep edebilir.

Mahkeme tarafından verilen tedbir kararının hakem veya hakem heyeti tarafından değiştirilebileceği veya ortadan kaldırılabileceği de tahkimde taraf iradesine tanınan üstünlüğün bir gereğidir. Uyuşmazlığın esasını inceleyen hakem veya hakem kurulu, mahkeme tarafından verilen tedbiri değiştirebilir veya gerek olmaması sebebi ile ortadan da kaldırabilir. Beşinci fıkrada düzenlenen bu durum usul ekonomisine de uygundur.

2-MİLLETLERARASI TİCARİ TAHKİMDE GEÇİCİ HUKUKİ HİMAYE TEDBİRLERİ

Tahkim yargılamasının devamı sırasında geçen zamanda ava konusu veya deliller kaybolabilir veya telafisi mümkün olmayan zararlar meydana gelebilir. Taraflardan birinin aktiflerini elden çıkararak hakem kararlarının tenfizini imkansız hale getirmesi mümkündür. Bu durumda taraflar tahkim hukukunda ihtiyati tedbir talep edebileceklerdir.

Tahkim bir uyuşmazlık çözüm yöntemi olmakla birlikte belki de en önemli özelliği, siyasetçilerin, mahkemelerin ve yargı sisteminin, tahkime müdahalesinin olmamasıdır. Ancak tahkim usulünün tıkanmasının engellenmesi amacıyla mahkemelerin yardımı gereklidir ve mevzuatta mahkemeler ile tahkim müessesesi iç içe birbirini tamamlamaktadır.

UNCITRAL Model Kanun’un 9. maddesinde tahkim öncesinde veya sırasında ihtiyati tedbir kararı almak için bir mahkemeye başvurulması veya mahkemenin böyle bir tedbir kararı alması tahkim anlaşmasına aykırılık teşkil etmeyeceği belirtilmektedir. Doktrinde de genel kabul edilen görüşe göre, tahkim öncesinde veya tahkim yargılaması sırasında geçici tedbir kararı almak amacıyla mahkemeye başvurmak ve tedbir kararı almak tahkim sözleşmesine aykırılık teşkil etmemektedir.

Taraflardan birinin talep etmesi halinde hakem veya hakem kurulunun geçici hukuki himaye tedbirlerini alma yetkisi pek çok milletlerarası tahkim kanun ve kurallarında yer almaktadır. UNCITRAL Model Kanun’un 17. maddesi uyarınca taraflarca aksi kararlaştırılmadığı sürece hakem heyeti taraflardan birinin talebi halinde tedbir kararı verebilmektedir. Alman Usul Kanunu’nun 1041. maddesi ve İsviçre Özel Hukuk Kanunu’nun 183. maddesinde de bu husus düzenlenmiştir. Uygulanacak hukuk ve ihtiyati tedbirin niteliğine göre geçici hukuki himaye tedbirinin hakemlere veya mahkemeye yapılması hususu belirlenebilmektedir.

Hakem kurulu üçüncü bir kişiyle ilgili geçici hukuki korum tedbiri kararı veremeyeceği gibi, hakem kurulu kararına uyulmadığı takdirde zorla yerine getirme kararı da verememektedir. Mahkemeler bu hususta icra edilebilirliğine hükmederek kararın icrasını sağlayabilmektedir. Ayrıca hakem kurulu oluşmadan hakemler geçici hukuki himaye tedbiri kararı verememektedir.

A.Geçici Hukuki Koruma Kararının Verilebilmesinin Şartları

Taraflar geçici hukuki koruma talep etme hakları bulunmasına rağmen genellikle bu talepte bulunmamaktadırlar. Geçici Hukuki Koruma Kararı verilebilmesi için aşağıdaki şartlar aranır;

  1. Hakem Kurulunun İlk Görünüşe Göre Yetkili Olması

Burada ilk görünüşe göre yetkili olması koşulunun aranmasının sebebi, taraflardan birinin hakem kurulunun yetkili olmadığını iddia etmesi halinde hakem kurulu ihtiyati tedbirden önce yetkiyi incelerse tahkim hukukunda ihtiyati tedbir kararı verilene kadar aradan geçen sürede hak ihlalinin önüne geçmektir.

  1. Başvuru Sahibinin İlk Görünüşe Göre Haklılığı

Geçici hukuki koruma talep eden başvuru sahibinin ilk görünüşte haklılığının tespit edilmesi ikinci koşuldur. Böylece kötüniyetli başvuruların önüne geçilmesi amaçlanmaktadır.

  1. Telafisi İmkansız veya Ciddi Zararların Doğacak Olması

Her durumda geçici hukuki koruma kararı verilmemesi gerekmektedir. Zarar vermeye devam eden veya zarar verme ihtimali kuvvetle muhtemel olan hallerde geçici hukuki koruma kararı verilebilmektedir.

  1. Geçici Hukuki Korumaya Acilen İhtiyaç Bulunması

Geçici hukuki koruma kararı alınmadığı halde de esas hakkında verilen kararla tüm zarar giderilebiliyorsa aciliyet şartı bulunmadığı kabul edilmektedir.

  1. Geçici Hukuki Koruma Kararının Uyuşmazlığı Esastan Çözen Bir Karar Olmaması

Geçici hukuki koruma tedbiri kararının uyuşmazlığı esastan çözecek nitelikte olmaması, ayrıca hakem kurulunun esas kararının anlaşılacağı şekilde verilmemesi gerekmektedir.

  1. Ölçülülük

Hakem kurulunca verilecek geçici hukuki koruma tedbiri kararı beklenen menfaati aşmamalı ölçülü olmalıdır.

3-MİLLETLERARASI TAHKİM HUKUKUNDA İHTİYATİ TEDBİR

  1. Kanuni Düzenleme

Milletlerarası Tahkim Kanunu’nun 6. maddesi uyarınca;

Taraflardan birinin, tahkim yargılamasından önce veya tahkim yargılaması sırasında mahkemeden ihtiyatî tedbir veya ihtiyatî haciz istemesi ve mahkemenin böyle bir tedbire veya hacze karar vermesi, tahkim anlaşmasına aykırılık teşkil etmez.

Aksi kararlaştırılmadıkça, tahkim yargılaması sırasında hakem veya hakem kurulu, taraflardan birinin istemi üzerine, ihtiyatî tedbire veya ihtiyatî hacze karar verebilir. Hakem veya hakem kurulu, ihtiyatî tedbir veya ihtiyatî haciz kararı vermeyi, uygun bir güvence verilmesine bağlı kılabilir. Hakem veya hakem kurulu, cebrî icra organları tarafından icrası ya da diğer resmî makamlar tarafından yerine getirilmesi gereken ihtiyatî tedbir veya ihtiyatî haciz kararı veremeyeceği gibi, üçüncü kişileri bağlayan ihtiyatî tedbir veya ihtiyatî haciz kararı da veremez.

Taraflardan biri, hakem veya hakem kurulunun verdiği ihtiyatî tedbir veya ihtiyatî haciz kararını yerine getirmezse; karşı taraf, ihtiyatî tedbir veya ihtiyatî haciz kararı verilmesi istemiyle yetkili mahkemenin yardımını isteyebilir. Yetkili mahkeme gerekirse başka bir mahkemeyi istinabe edebilir.

Tarafların, Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu ile İcra ve İflas Kanununa göre istemde bulunma hakları saklıdır.

Tahkim yargılaması öncesi veya tahkim yargılaması sırasında taraflardan birinin istemi üzerine mahkemece verilen ihtiyatî tedbir ya da ihtiyatî haciz kararı, hakem veya hakem kurulu kararının icra edilebilir hale gelmesiyle ya da davanın hakem veya hakem kurulu tarafından reddedilmesi halinde kendiliğinden ortadan kalkar.

B. Açıklama ve Değerlendirme

Milletlerarası Tahkim Kanunu’nun mahkemelerin yetkisini aza indirme amacını taşıdığı görülmektedir. Zira aksi kararlaştırılmadıkça tahkim yargılaması sırasında hakem veya hakem kurulu taraflardan birinin istemi üzerine ihtiyati tedbire veya ihtiyati hacze karar verebilmektedir.

Taraflar tahkim sözleşmesinde hakem veya hakem kurulunun ihtiyati tedbir kararı veremeyeceğini kararlaştırabilirler. Hakem veya hakem kurulu ihtiyati tedbir kararı vermesini uygun bir güvence verilmesi koşuluna başlayabilmektedir. Bu madde ihtiyati haciz tedbirinin karşı tarafı zarara uğratması halinde bu zararı karşılayacak teminat olarak güvence verilmesini düzenlemekte olup yerinde bir düzenleme olduğu kanaatindeyiz.

Milletlerarası Tahkim Kanunu’nda hakem veya hakem kurulunun ihtiyati tedbir kararı vermesinin sınırları belirtilmiş, yetki daraltılmıştır. Kanunun 6. maddesinde hakem veya hakem kurulunun, cebri icra organları tarafından icrası veya diğer resmi makamlar tarafından yerine getirilmesi gereken ihtiyati tedbir kararı veremeyeceği düzenlenmiştir.

Hakem veya hakem kurulunca verilen ihtiyati tedbir kararları resmi makamları bağlamamaktadır. Örneğin hakemler bir gayrimenkulün devredilmesini önlemek amacıyla tapu müdürlüğüne yazı gönderememektedir.

Tahkim yargılaması başlamadan hakem veya hakem kurulu seçilmeden önce ihtiyati tedbir kararı ancak mahkemelerce verilebilmektedir. Tahkim yargılaması başlamadan veya tahkim yargılaması esnasında da taraflardan biri ihtiyati tedbir kararı alınması için mahkemeye başvurmasına engel bulunmamaktadır.

Hakem veya hakem kurulunun zorla yerine getirme kararı bulunmamaktadır. Bu nedenle taraflardan birine ihtiyati tedbir kararı verilmesi talebiyle yetkili mahkemenin yardımını isteme hakkı tanınmıştır.

İhtiyati tedbir kararı, hakem kurulu kararının icra edilebilir hale gelmesine veya davanın hakem kurulu tarafından reddedilmesine kadar uygulanabilir. Zira tahkim yargılaması öncesi veya tahkim yargılaması esnasında taraflardan birinin istemi üzerine mahkemece verilen ihtiyati tedbir kararı, hakem veya hakem kurulu kararının icra edilebilir hale gelmesi veya davanın reddedilmesiyle ortadan kalkar.

Tahkim hukukunda ihtiyati tedbir kararı için görevli mahkeme davalının yerleşim yeri veya olağan oturma yeri ya da işyerinin bulunduğu yer Asliye Hukuk Mahkemesidir. Eğer davalının Türkiye’de yerleşim yeri veya olağan oturma yeri ya da işyeri yoksa İstanbul Asliye Hukuk Mahkemesi görevli ve yetkili olacaktır.

Bu Yazı İlginizi Çekebilir!  Tapu iptal ve Tescil Davası

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir