Anonim şirketlerde yönetim kurulu

Anonim şirketlerde yönetim kurulu

Anonim şirketlerde de, tüzel kişiliğe haiz diğer işletmelerde olduğu gibi şirketin işlerini yönetecek ve üçüncü kişilerle olan ilişkilerde şirketi temsil edecek bir organa ihtiyacı vardır, işte bu organ Anonim şirketlerde yönetim kurulu olarak adlandırılır.

Anonim şirketlerde yönetim kurulu Medeni kanunun tüzel kişilere ilişkin hükümleri doğrultusunda organ yapısına sahiptir. Anonim şirketlerde yönetim kurulu şirketin yönetiminden sorumlu organdır. Ayrıca şirketin dışa karşı temsilini de Anonim şirketlerde yönetim kurulu sağlar. Bu niteliğinden ötürü şirket adına hak kazanan işlemler ve borç altına giren eylem ve işlemler Anonim şirketlerde yönetim kurulu tarafından gerçekleştirilmektedir. şirket adına hak kazanan ve borç altına giren eylem ve işlemler Anonim şirketlerde yönetim kurulu yapısı bakımından zorunlu bir organ olmakla birlikte faaliyeti süreklilik arz eden bir organdır. Anonim şirketlerde yönetim kurulu tıpkı işletme sahibi gibi şirketi temsil ve idare eder.

Anonim şirketlerde yönetim kurulu, genel kurulun altında veya onun emirleriyle hareket eden bir kurul olduğunu düşünmek son derece yanlış olacaktır. Anonim şirketlerde yönetim kurulu üyelerinin genel kurul tarafından seçiliyor olması astlık-üstlük ilişkisi şeklinde bir sonuç doğurmamaktadır. Anonim şirketlerin zorunlu organları olan yönetim kurulu, genel kurul ve denetim kurulu arasında kuvvetler aykırılığı ilkesine dayanılarak bir eşitliğin varlığı söz konusudur.

Şirketle ilgili kararların alınmasında anonim şirketlerde yönetim kurulu ve genel kurulu bu yetkiyi paylaşmaktadırlar. Eskiden yerleşmiş olan, genel kurul karar, yönetim kurulunun ise idareye ve temsile yetkili olduğuna ilişkin yaklaşım modern anonim şirketlerin işleyişlerinde terk edilmektedir. Anonim şirketlerde yönetim kurulu aynı zamanda şirketin karar organıdır. Sermaye Piyasası Kurulunun Kurumsal İlkelerinde yönetim kurulunun şirketin karar, temsil ve idare organı olduğu ifade edilmiştir.

Anonim Şirketlerde Yönetim Kurulunun Seçimi

Eski Türk Ticaret Kanunu’ da yer alan ilgili hüküm gereğince yönetim kurlunun en az üç kişiden oluşması gerekiyordu. Yeni Türk Ticaret Kanunu ile birlikte tek ortaklı anonim ve limited şirketlerin kurulması mümkün hale gelmiştir ve buna paralel olarak da yönetim kurulunun en az üç kişiden oluşması gerektiği zorunluluğu ortadan kaldırılmış ve artık yönetim kurulunun tek bir kişiden oluşması mümkün hale gelmiştir. Ayrıca Yeni Türk Ticaret Kanunu yine eski Türk Ticaret Kanunundan farklı olarak Anonim şirketlerde yönetim kurulu üyelerinin tüzel kişilerden de oluşabileceğini kabul etmiştir. Bunların yanı sıra gerçek veya tüzel kişi Anonim şirketlerde yönetim kurulu üyelerinin şirket pay sahibi olması zorunluluğu da Yeni Türk Ticaret Kanunu ile birlikte sona ermiştir.

Yeni Türk Ticaret Kanunu Anonim şirketlerde yönetim kurulu üyelerinin esas sözleşmeyle atanmış veya genel kurul tarafından seçilmiş olabileceği hükmüne yer vermiştir. Bu hüküm gereği şirket esas sözleşmesinde şirket kuruluşu esnasında Anonim şirketlerde yönetim kurulu üye veya üyeleri gösterilmelidir. Anonim şirketlerde yönetim kurulu üyelerinin genel kurulca seçileceği kuralının istisnaları da mevcuttur. Bu istisnalardan ilki; şirketin yönetim kurulu üyeliğine genel kurulca Yeni Türk Ticaret Kanunu m.334’ de yer alan devlet, belediye, il özel idaresi ve köy ile diğer kamu tüzel kişilerinden birine şirkette pay sahibi olmasalar dahi, anonim şirketin işletme konusu kamu hizmetine ilişkin ise yönetim kurulunda bu kamu tüzel kişilerine temsilci bulundurma hakkı verilmesi durumudur. Bu durumda Anonim şirketlerde yönetim kurulu üyesinin genel kurul tarafından seçilmesi değil atanması söz konusu olmaktadır. Kamu tüzel kişisi bizzat yönetim kuruluna seçilebileceği gibi veya adına bir temsilcisini gönderebilir. İki durumda da Anonim şirketlerde yönetim kurulu gerçek kişi tarafından temsil edilecektir ancak sorumluluk iki durumda da kamu tüzel kişiliğine ait olacaktır. Kamu tüzel kişiliğinin doğrudan üye sıfatına haiz olması durumunda kendisin genel kurulca azli söz konusu olamayacak ancak kendi istifasıyla Anonim şirketlerde yönetim kurulu üyelik görevi sona erecektir. Eğer kamu tüzel kişiliği Anonim şirketlerde yönetim kurulu üyeliğine temsilci gönderirse, bu kişi genel kurul tarafından görevden alınamaz ancak kamu tüzel kişiliği tarafından görevinden alınabilir.

Bu Yazı İlginizi Çekebilir!  Anonim Şirket Yönetim Kurulu Sorumlulukları

Anonim şirketlerde yönetim kurulu üyelerinin genel kurulca seçilmesi kuralının ikinci istisnası ise; yönetim kurulunun geçici üye seçmesi halidir. Bu durum 6102 sayılı yeni TTK m.363/1’ de düzenlenmiştir. Herhangi bir sebeple üyeliğin boşalması halinde yönetim kuruluna kanunda yer alan şartlara haiz birini geçici olarak boşalan yönetim kurulu üyeliğine seçebileceği durumudur. Ancak işlemi bunu ilk genel kurulun onayına sunmalıdır ve genel kurul seçilen üyeyi onaylamazsa üyelik sona erer. Yönetim kurulunun sahip olduğu bu yetki emredici bir hüküm olmayıp, şirket ana sözleşmesine eklenecek bir hükümle bu yetki kısıtlanabilir. Anonim şirketlerde yönetim kurulu bu kararı üye tam sayısının çoğunluğu ile toplanıp, toplantıda olan üyelerin çoğunluğu ile alır. Eğer yönetim kurulunda birden fazla üyelik boşalırsa ve toplantı yeter sayısı sağlanamazsa bu durumda mahkemenin izniyle, tek bir pay sahibi genel kurulu toplantıya çağırabilir ve genel kurulca yeni üye seçilerek Anonim şirketlerde yönetim kurulu tekrar oluşturulur.

Anonim Şirketlerde Yönetim Kurulu Üye Sayısı

Anonim şirketlerin tek bir ortak ile kurulabilmesine imkan sağlayan yeni Türk Ticaret Kanunu hükümlerine uygun olarak yine yeni kanun döneminde anonim şirket yönetim kurulunun bir veya birden çok üyeden oluşabileceğine ilişkin hükümlere de yer vermiştir. Bu yeni düzenlemede kaldırılan yönetim kurulunun en az üç kişiden oluşacağı zorunluluğu sayesinde artık her şirket kendi yönetim kurulu üye sayısını esnek bir şekilde belirleyebilecektir. Bu esneklik aynı zamanda tek kişilik anonim şirketin tek kişi yönetim kurulu üyesinin tüzel kişi olmasına da imkân sağlamaktadır.

Yeni Türk Ticaret kanununda yönetim kurulunun en az üç kişi olması gerektiğine dair zorunluluk kaldırılmışsa da Anonim şirketlerde yönetim kurulu üye sayısı bakımından bir üst sınır belirlenmemiştir. Yani şirket esas sözleşmesinde belirtilmesi zorunluluk olmakla birlikte, Anonim şirketlerde yönetim kurulu üye sayısının dilendiği gibi belirlenmesine engel teşkil edecek bir durum yoktur.

Esas sözleşmede üye sayısı için alt ve üst sınırlar belirlenerek bu sınırlar içerisinde kalarak Anonim şirketlerde yönetim kurulu üye sayısının genel kurula bırakılmasına ilişkin eski TTK dönemindeki düzenleme terk edilmiştir. Bunun yerine esas sözleşmede Anonim şirketlerde yönetim kurulu üye sayısının ne şekilde belirleneceğine ilişkin bir kuralın varlığı gereklidir.

Anonim şirketlerde yönetim kurulu üye sayısı, şirketin ortak sayısı, çalışma alanı, esas sermaye miktarı gibi faktörlere göre farklılık arz edebilir. Bu anlamda yönetim kurulunda üyeye ihtiyaç duyulması durumunda, genel kuruldan talepte bulunularak bu açık kapatılabilir. Anonim şirketlerde yönetim kurulu üye sayısı uygulamada, karar alma açısından kolaylık sağlamak için, tek sayılı olarak oluşturulmaktadır. Fakat tabi ki üye sayısının çift sayılı olarak belirlenmesine hiçbir engel bulunmamaktadır.

Bankaların sevk ve idaresinde daha fazla yöneticiye ihtiyaç duyulması sebebiyle, bankaların yönetim kurulların en az beş üyeden oluşacağına ilişkin zorunluluk 5411 sayılı Bankalar Kanunu ve 4389 sayılı Bankalar Kanununda açıkça düzenlenmiştir. Bu kanunlarda üst sınırla ilgili bir düzenleme yapılmamış olup, şirket ana sözleşmesinde değişiklik yapılarak Anonim şirketlerde yönetim kurulu üye sayısının artırımı mümkündür.

Anonim Şirketlerde Yönetim Kurulu Üye Sıfatının Kazanılması

Genel kurul tarafından Anonim şirketlerde yönetim kurulu üyeliğine seçilen kişi, yönetim kurulu üyesi sıfatını zımnen ve açıkça kabul etmekle birlikte üyelik sıfatına haiz olur. Yönetim kurulu üyelerinin sicile tescil ve ilanı zorunlu olmakla beraber, bu tescil kurucu nitelikte olmayıp bildirici niteliktedir. Çünkü Anonim şirketlerde yönetim kurulu üyelik sıfatı genel kurul tarafından seçilen üyenin şekle bağlı olmayan ve şarta bağlanamayan kabul beyanıyla birlikte kazanılmış olmaktadır. Buradan da anlaşılacağı üzere, Anonim şirketlerde yönetim kurulu üyeliği tescil edilmemiş olsa bile bu kişinin üyelik görevini icra etmesi mümkündür.

Bu Yazı İlginizi Çekebilir!  Anonim Şirket Yönetim Kurulu Sorumlulukları

Tüzel kişinin Anonim şirketlerde yönetim kurulu üyesi olması durumunda ise, tüzel kişi adına Anonim şirketlerde yönetim kurulu toplantılarına katılacak gerçek kişi tescil ve ilan olunur. Ancak buradaki tescilin kurucu mu bildirici mi olduğu hususunda doktrinde tartışmalar yer almaktadır. Kanaatimizce buradaki üyelik görevi de tıpkı gerçek kişi üyelerde olduğu gibi tescil olmadan da icra edilebileceği için, tescil kurucu nitelikte olmayacaktır. Aksi düşünüldüğünde yani tescile kurucu nitelik yüklendiğinde, tüzel kişi temsilcisi yönetim kurulu üyesi sıfatını kazanmış olacak ancak toplantılara katılıp oy kullanamayacaktır. Bu durumda ortaya üyelik sıfatına haiz fakat toplantılara katılıp oy kullanmaya hakkı bulunmayan üyeler ortaya çıkacaktır. Bu nedenledir ki buradaki tescilin niteliği bildiricidir.

Anonim Şirketlerde Yönetim Kurulu Üyelerinin Görev Süresi

Anonim şirketlerde yönetim kurulu üyelerinin azami üç yıl için seçilmeleri mümkündür. Bu üyelerin şirket ana sözleşmesinde aksine bir düzenleme bulunmadığı takdirde, yeniden seçilmelerine engel teşkil edecek bir yasa hükmü bulunmamaktadır. Anonim şirketlerde yönetim kurulu üyelerin en fazla üç yıl görev yapabileceğine ilişkin düzenleme emredici nitelikte olduğundan, şirket ana sözleşmesinde Anonim şirketlerde yönetim kurulu üyesinin dört veya daha fazla yıllığına seçildiğine ilişkin düzenlemeler geçersizdir. Aynen bu şekilde alınmış bir genel kurul kararı da batıl sayılacaktır.

Üyelerin yeniden seçilmelerine engel olmadığı gibi,  uzun yıllar yönetim kurulunda üyelik yapmasına da engel bir durum söz konusu değildir. Ancak şirket esas sözleşmesinde görev süresinin en çok ne kadar olacağına dair bir düzenleme yer alabilir.

Sürenin esas sözleşmede veya genel kurul kararında belirtilmediği durumlar doktrinde tartışmalıdır. Yine kanaatimizce bu sorun azami süre olan üç yıl dikkate alınarak çözülmelidir.

Anonim Şirketlerde Yönetim Kurulu Üyeliğinin Sona Ermesi

Anonim şirketlerde yönetim kurulu üyeliğini sona erdiren halleri sıralayacak olursak;

  1. a) Görev süresinin dolması
  2. b) İstifa
  3. c) Azil
  4. d) ölüm

Bu sebeplerin yanında Anonim şirketlerde yönetim kurulu üyesi seçilebilmek için gerekli şartların ortadan kalkması durumunda da Anonim şirketlerde yönetim kurulu üyeliği kendiliğinden sona erecektir.

Yukarıda sıraladığımız üyeliği sona erdiren halleri tek tek inceleyecek olursak;

Anonim Şirket Yönetim Kurulu Üyesinin Görev Süresinin Dolması

Yönetim kurulu üyesinin görev süresinin belirlenerek seçilmesi halinde bu belirlene sürenin dolmasıyla birlikte, üyelik sıfatı sona erecektir. Eski TTK döneminde süre gelen uygulama, üyenin görev süresi dolmuş dahi olsa kendisi yerine yeni bir üye seçilene kadar üyelik görevine devam edeceği yönündeydi. Buna gerekçe olarak ise, kanunda sürenin sona ermesiyle üyeliğin kendiliğinden düşeceğine ilişkin bir düzenleme olmadığı gösterilmekteydi.

6102 sayılı yeni Türk Ticaret Kanununda yer alan düzenleme karşısında artık bu uygulama mümkün olmayacaktır. Zira yeni TTK’ da Anonim şirketlerde yönetim kurulu üyelik süresinin dolmasıyla birlikte yeni yönetim kurulu seçilene kadar görevlerine devam edemeyeceklerini açıkça olmasa da üstü kapalı bir şekilde düzenlemiştir. Sürenin dolmasıyla sorumluluğun kendiliğinden sona ereceği sonucuna ulaşmak için yasada ayrıca ‘’kendiliğinden sona erer’’ ibaresi kullanmaya gerek yoktur. Görev süresinin sona ermesi kavramı da aynı azil ve istifa da olduğu gibi kendiliğinden sona erme sonucunu doğuracaktır.

Anonim Şirketlerde Yönetim Kurulu Üyesinin İstifası

Anonim şirketlerde yönetim kurulu üyesi şirket ile arasındaki ilişkiyi istifa ile sona erdirebilir. İstifa tek taraflı, karşı tarafa varması gereken bir irade beyanıdır. İstifa etmek bir şekle tabi değildir ancak ispat kolaylığı açısından yazılı olması gerekir. İstifa yönetim kuruluna veya yönetim kurulu başkanına yöneltilir.

Anonim şirketlerde yönetim kurulu üyesi kişinin şirket ile arasındaki sözleşme vekalet akdine dayanıyorsa istifa her zaman mümkündür, eğer üyenin şirket ile arasındaki ilişki hizmet sözleşmesine dayanıyorsa istifa ederken sürelere uyulması gerekir. Ve hatta istifanın uygun olmayan bir zamanda yapılmış olması bile istifanın sonuçlarını doğurmasını engellemeyecek, yalnızca zararın tazminine sebep olacaktır. Ancak sürelere uyulmasa dahi istifanın sonuçlarını doğurmasını engellemez. Zira yukarıda da bahsettiğimiz gibi istifa tek taraflı bir irade beyanıdır.

Bu Yazı İlginizi Çekebilir!  Anonim Şirket Yönetim Kurulu Sorumlulukları

İstifa bozucu yenilik doğuran bir haktır ve iç ilişki de hüküm ve sonuçlarını doğurabilmesi için bu beyanın karşı tarafa yani şirkete ulaşması gerekir. Ancak istifa beyanının dış ilişkilerde hüküm ifade etmesi için, sicile tescil gereklidir. Üyeliğin sona erdiğinin sicile bildirilmesinin yanında sicildeki kaydın terkini de şarttır.

Anonim Şirketlerde Yönetim Kurulu Üyesinin Azli

Anonim şirketlerde yönetim kurulu üyeliğini sona erdiren diğer bir hal de üyenin görevden alınması yani azlidir.  Azil yetkisi genel kurula ait olup, bu görev genel kurulun devredilemeyen görev ve yetkilerindendir ve şirket ana sözleşmesiyle dahi sınırlandırılamaz. Anonim şirketlerde yönetim kurulu üyeliği güvene dayalı bir görev olduğundan bu güvenin sarsılması durumunda üyenin, genel kurul tarafından görevden alınması söz konusu olacaktır. Anonim şirketlerde yönetim kurulu üyesi tüzel kişilerinde azli gerçek kişilere ait hükümlere tabidir. Tüzel kişi kendi adına toplantılara katılacak olan temsilciyi belirleme ve değiştirme hakkına sahiptir. Buradan çıkaracağımız sonuç bu temsilcinin azlinin tüzel kişi tarafından gerçekleştirileceği olmasına rağmen, haklı sebeplerin varlığı halinde şirketin tüzel kişiden bu değişimi talep etmeye hakkı vardır.

Ortaklık sözleşmesinde azil sebepleri belirlenebileceği gibi, azil kararı alınması bakımından da düzenlemeler yapılabilir ancak azil kararına ilişkin belirlenen ağırlaştırılmış nisap azli imkansız hale getirecek sonuçlar doğurmamalıdır.

Yeni TTK hükmü doğrultusunda haklı sebebin varlığı halinde gündeme bağlılık ilkesi olmaksızın Anonim şirketlerde yönetim kurulu üyeleri genel kurul tarafından azledilebilir. Gündemde yer alan azil kararının genel kurul tarafından gerekçelendirme zorunluluğu yoktur.

Azil kararının alınacağı genel kurul toplantısında, hakkında azil kararı oylanan üye pay sahibiyse oylamaya katılma ve oy kullanma hakkına sahiptir. Üyenin oy kullanmasını engelleyici bir düzenleme bulunmamaktadır. Azil kararları da diğer genel kurul kararlarının da olduğu gibi iptale tabidir.

Yerleşik hukuk sistemimizde kayıtsız şartsız azil hakkı kabul edilmektedir ancak bununla beraber azledilen yönetim kurulu üyelerinin haksız azilleri halinde menfaatlerini korumuş ve tazminat hakkı sağlamıştır. Eski TTK döneminde yönetim kurulu üyelerinin zamansız istifa etmeleri durumunda tazminata mahkum edilmesine karşın, üyelerin azledilmesi durumunda herhangi bir tazminat öngörülmemişti. Yeni TTK’ da yapılan değişiklik ile  yönetim kurulu üyelerinin azli halinde tazminat haklarının saklı kalacağını açıkça düzenleyerek eski TTK dönemindeki adaletsizliği gidermiştir. Anonim şirketlerde yönetim kurulu üyesi ile anonim şirket arasında vekalet sözleşmesi bulunması yahut hiç sözleşme bulunmaması durumunda dahi azledilen yönetim kurulu üyesi genel hükümlere dayanarak tazminat talebinde bulunabilir. Bu madde hükmünde yer alan tazminat, sadece Anonim şirketlerde yönetim kurulu görevinin son bulması sebebiyle bir zararın tazmini şeklinde anlaşılmalıdır. Hizmet sözleşmesine bağlı olarak ödenmesi gereken kıdem ve ihbar tazminatı,  bahsi geçen bu tazminatın kapsamına girmemektedir. Sözleşmenin hangi mahiyette olduğu tazminat talepleri bakımından farklılık arz etmektedir. Şöyle ki, yönetim kurulu üyesi ile anonim şirket arasında hizmet akdi varsa, hizmet sözleşmesi sona erdirilmeden ve herhangi haklı bir sebep olmaksızın azledilirse, üyenin hizmet sözleşmesinden kaynaklı ücret hakları sözleşme haklı bir nedene dayanarak fesih edilene kadar devam edecektir. Şirket ile Anonim şirketlerde yönetim kurulu üyesi arasında vekalet akdi var ise, azledilen Anonim şirketlerde yönetim kurulu üyesi zamansız azil sebebiyle vekalete ilişkin genel hükümlere dayanarak tazminat talep edebilecektir.

2 thoughts on “Anonim Şirketlerde Yönetim Kurulu

  1. iyi günler makalenizdeki bilgilendirmeler için teşekkür ederim.Bir sorum olacaktı ; 2015 yılı mart ayında yapılan olağan genel kurul toplantısında 3 yıllık süre için yönetim kurulu seçilmiştir.2016 yılında yapılacak olağan genel kurul toplantında yönetim kurulu seçimi yapılması istenmiş(gerekli şartlar yerine getirilmiş) ve gündeme eklenecektir. Sorum şudur.2016 yılında yapılacak olan genel kurul toplantısı neticesinde seçilecek olan yeni yönetim kurulunun görev süresi ne kadar olacaktır.iyi çalışmalar

  2. Merhaba, bir sorum olacaktı. Bir Anonim Şirketin Tek Yönetim ve Tek Ortağı var diyelim ve bu aynı kişi. Bu kişinin vefatı halinde durumu ne olur acaba ? Yönetimi Ortağa devri vs hakkında bilgi verir misiniz Rİca Etsem

buğra için bir cevap yazın Cevabı iptal et

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir